برخي مسئولان سابق وزارت بهداشت با باندهاي انحصار دارو ارتباط داشتندباقري لنكراني در آخرين روزهاي وزارت خود گفت: برخي از مسئولان وزارت بهداشت با باندهاي انحصار دارو ارتباط داشتند و حتي برخي سفارش‌ها را در آخرين روزهاي مسئوليتشان داده بودند و ما در بررسي‌هايي كه انجام داديم در برخي از اين موارد به ريشه‌هايي از زد و بند با باند‌هاي قدرت و ثروت ‌رسيديم.كامران باقري در گفت‌و‌گوي تفصيلي با خبرنگار اجتماعي فارس كه در آخرين روزهاي تصدي وزارت خود انجام داد درباره جزاير پراكنده تصميم گيري در نظام سلامت گفت كه قدرت تصميم گيري را از اين وزارتخانه گرفته است و اعلام كرد، براي رفع اين مشكل 3 لايحه براي اصلاح قوانين مرتبط با سلامت در وزارت بهداشت تدوين شده كه البته تصويب آن به عمر دولت نهم نرسيد. در ادامه اين گفت و گو، وزير بهداشت به لزوم تغييرات ساختاري در نظام سلامت و تبعيت بيمه ها از وزارت بهداشت اشاره مي كند. دغدغه خود را اين مي داند كه روزي وزارت بهداشت بتواند با داشتن اختيار كافي پرچم سلامت را در تمام امور مربوط به سلامت مردم از جمله مسائل اجتماعي و اقتصادي به دست بگيرد والبته از چالش هايي مي گويد كه افرادي كه برخي از آنها قبلاً نيز در وزارت بهداشت مسئوليت داشتند يا با كمك افراد ذي نفوذي كه قدرت فشار آوردن به وزارت بهداشت را داشتند. تلاش مي كردند انحصار توزيع يك دارو را به دست بگيرند يا تجهيزات پزشكي دسته دوم وارد كنند يا افرادي كه براي رسيدن به منافع شخصي خود در رسانه‌ها جنجال سازي مي كردند. فارس: براي رسيدن به توليت واحد و اصلاح نظام سلامت، تغييرات ساختاري هم لازم است؟ وزير بهداشت: ببينيد، اولين نكته اين است كه نظام توليت سلامت را درست تعريف كنيم وقتي روي اين موضوع به تفاهم رسيديم. طبيعتاً به تبع آن بايد اصلاحات ساختاري هم به وجود بيايد. مهمتر از اصلاحات ساختاري، تفاهم و داشتن ديد مشترك و قانون جامع در زمينه متولي واحد است اما در هر حال ساختارهم بايد متناسب با توليت واحد تغيير كند. مثلاً ساختار وزارت بهداشت الان به قدر كافي براي نظارت و ارزشيابي نيروي كافي ندارد. بنابراين براي اينكه نظارت و ارزشيابي را تقويت كنيم بايد به اين نكته در تغييرات ساختاري هم توجه كنيم. يا در بحث تخصيص منابع و مديريت كل اعتبارات بخش سلامت، طبيعتاً بايد ساختار ديگري داشته باشيم كه يك قسمت هم به موضوع بيمه‌ها برمي‌گردد. فارس: منظورتان اين است كه بيمه‌ها مانند قبل به وزارت بهداشت برگردند؟ وزير بهداشت: در خصوص بيمه‌هاي تأمين اجتماعي و بازنشستگي هيچ ادعايي نداريم و ربطي هم به كار وزارت بهداشت ندارد اما در بحث بيمه‌هاي درماني، يكي از سياست‌هاي ابلاغي رهبري هم هست كه بيمه‌هاي درماني به بيمه‌هاي سلامت تبديل شود. در برنامه توسعه چهارم هم به اين مطلب اشاره شده بود. اين مفهوم مهمي است كه تغيير نگاه در سازمان بيمه خدمات درماني را به وجود مي‌آورد. و طبيعتاً در اين تبديل براي آنكه آن توليت واحد حفظ شود. بيمه‌هاي درماني يك نوع هماهنگي جدي را بايد با وزارت بهداشت به صورت سازماني داشته باشيم تا مطابق قانون به بيمه سلامت تبديل شوند. فارس: در واقع جايگاه سازماني بيمه‌هاي درماني يا سلامت بايد در وزارت بهداشت باشد؟ وزير بهداشت: اين كار مي‌تواند مدل‌هاي مختلفي داشته باشد. يكي از مدل‌هاي آن همين است كه شما گفتيد كه بيمه‌هاي مرتبط با سلامت به صورت يك سازمان وابسته به وزارت بهداشت در بيايد. منتهاي مراتب اين تنها مدل آن نيست. البته در گذشته هم بيمه‌ها جزء وزارت بهداشت بودند ولي من همان موقع هم من به لحاظ اينكه مسئوليت داشتم. در استان فارس، معاون دانشگاه علوم پزشكي بودم. قبلش هم رئيس بيمارستان بودم. هميشه اين چندگانگي بين بيمه و قسمت اجرايي وزارت بهداشت كاملاً ملموس بود با اينكه بيمه‌ها هم زير نظر وزير بهداشت بودند. در واقع وقتي كه وزير بهداشت، رئيس شوراي تأمين اجتماعي هم بود كه حالا حتي تأمين اجتماعي هم موضوع بحث ما نيست و فقط منظورمان بيمه‌هاي درماني است. همان موقع هم اين چندگانگي‌ها ديده مي‌شد. به نظرم مهمترين ركن همان ديد واحد و هماهنگي و سياستگذاري واحد بين اين 2 مجموعه است. فارس: بخش مهمي از مسائل مرتبط با سلامت، مسائل اجتماعي است كه امروز با عنوان عوامل اجتماعي مؤثر بر سلامت يا SDH معرفي مي‌شود. مديريت اين بخش هم الان در اختيار وزارت بهداشت نيست. آيا تغييرات ساختاري براي اعمال مديريت وزارت بهداشت بر اين بخش هم مدنظر است؟ وزير بهداشت: ببينيد، آن لايحه‌اي كه گفتم مي‌خواهيم اسمش را بگذاريم، لايحه ارتقاي سلامت، در واقع به همين مسئله برمي‌گردد، وزارت بهداشت، وظايف تخصصي خاصي دارد كه كما بيش همه با آن آشنا هستند و از آن مطالعه مي‌كنند اما يك وظيفه ديگر وزارت بهداشت اين است كه پرچم سلامت را در جامعه و كشور به اهتزاز درآورد، از محوريت سلامت دفاع كند و اين را به محور همه برنامه‌هاي كشور تبديل كند. مثلاً اگر ما مسكن مي‌سازيم، اسباب بازي درست مي‌كنيم، راه درست مي‌كنيم، خودرو مي‌سازيم، ورزش مي‌كنيم، صنعت غذايي داريم و مي‌خواهيم آن را گسترده‌تر كنيم، خلاصه هر فعاليتي كه در نظر بگيريد همه اين فعاليت‌ها مي‌توانند اثري به نفع يا به ضرر سلامت داشته باشند. توجه به محوريت سلامت در همه برنامه‌هاي دولت بسيار مهم است. نكته ديگر اين است كه عواملي كه سلامت مردم را تحت تأثير قرار مي‌دهند. بخش عمده آن مربوط به خدمات وزارت بهداشت نيست بلكه به عوامل اجتماعي مربوط است مثلاً اينكه توزيع ثروت در يك جامعه چگونه باشد. اين حتماً با سلامت آن جامعه ارتباط پيدا مي‌كند. حتماً با ميزان دسترسي و بهره‌مندي مردم از خدمات سلامت ارتباط دارد. يا سطح سواد مادران، در تحقيقاتي كه در كشور ما هم انجام شده، مشخص شده كه مهمترين عامل در تعيين مرگ و مير نوزاد است. يعني مادران با سوادتر، نوزادانشان كمتر مي‌ميرند. حتي اگر اثر سواد در اقتصاد خانواده را حذف كنيم باز سواد مادر نقش اساسي در سلامت، احتمال زنده ماندن و طول عمر نوزادش دارد. اينها مسائلي است كه نشان مي‌دهد بايد سعي كنيم از تمام امكانات موجود براي ارتقاي سلامت مردم استفاده كنيم. خوشبختانه در اين زمينه سعي كرديم اين را به عنوان دستور كار اصلي شوراي عالي سلامت درآوريم. شوراي عالي سلامت در اين دوره جلسات متعددي داشت و تصميمات اثرگذاري گرفت يك نمونه آن تصميماتي بود كه در خصوص روغن گرفتيم اين تصميم عجيبي نبود اما چون فرهنگي را ترويج كرد و مورد حمايت دستگاه‌هاي ديگر هم قرار گرفت. شاهد كاهش چشمگيري در مصرف روغن جامد و ارتقاي استاندارد روغن جامد بوديم كه مفصل است. شما هم مي‌دانيد. ديگر تكرار نمي‌كنم. فارس: در دوره مسئوليت شما آيا كساني بودند كه به عمد يا غيرعمد براي شما يا نظام سلامت چالش ايجاد كنند. اگر بودند به نمونه‌هاي آن اشاره كنيد؟ وزير بهداشت: چالش؟ خوب، حالا كه به عقب نگاه مي‌كنم. نوع اظهاراتي كه درباره سلامت طي 4 سال گذشته شده است را مي‌توانم به چند دسته تقسيم كنم. يك قسمت، كه قسمت عمده و اعظم را تشكيل مي‌دهد اظهارات خيرخواهانه بوده، بعضي افراد به دليل اينكه مي‌خواستند، سلامت كشور بهبود پيدا كند و وضع مردم در شاخص‌هاي سلامت بهتر شود و شتاب حركت سريعتر باشد. از وزارت بهداشت مطالباتي را درخواست مي‌كردند و انتقاداتي را مطرح كردند. ما هم از اين انتقادات استفاده كرديم حتي ستون تماس‌هاي تلفني روزنامه‌ها را دوستان ما در روابط عمومي، دنبال مي‌كردند، به من هم اطلاع مي‌دادند. كم نبود مواردي كه يك گزارش تلفني يك روزنامه را مبناي يك بازرسي قرار مي‌داديم. معمولاً هم فايده داشت و منجر به تغيير و تحول و بهبود امور مي‌شد. اينها را صميمانه و نه از بابت تعارف بايد بگوييم اين قبيل انتقادها براي ما فرصت بود و خيلي از آن استفاده كرديم و به عنوان يك هديه به وزارت بهداشت اينها را حساب مي‌كرديم. رسانه‌هاي مختلف در اين زمينه كار مي‌كردند خود شما هم در خبرگزاري فارس گزارش‌هاي مختلفي داشتيد كه شايد الان بتوانم 15 تاي آن را در ذهنم مرور كنم كه از ما انتقاد داشتيد و به ما كمك كرد. فارس: مثل؟ وزير بهداشت: مثل مشكلات اورژانس كه شما روي آن كار كرديد. اورژانس بيمارستاني و پيش بيمارستاني كه نكات خوبي بود. اما بخش سلامت، بخش مرتبط با درآمد هم هست. متأسفانه برخي مواقع هم شاهد بوديم. افرادي براي منافع شخصي‌شان كه تا سرحد منافع كوتاه‌مدت 4 يا 5 نفر پايين مي‌آمد. سعي مي‌كردند در فضاي عمومي كشور جريان سازي كنند. مثلاً يادم نمي‌رود يك آقايي اينجا مراجعه كرده بود و مي‌خواست، توزيع يك دارو را برعهده بگيرد. دوستان ما بررسي كردند ديدند شرايط لازم را ندارد. نمي‌توانستيم توزيع آن دارو را به اين شخص يا كانوني كه ايشان در آن هست، بدهيم. چون شرايطش را نداشتند و مشكل ايجاد مي‌كرد. فرداي روزي كه به ايشان گفتند، شرايط نداريد، ديديم كه در 5 يا 6 رسانه مكتوب ناگهان سرمقاله و رپرتاژ و صفحات متعددي اختصاص به اين موضوع پيدا كرد كه فلان دارو در كشور نيست كه خود ما هم واقعاً نگران شديم فارس: داروي MS كه نبود؟ وزير بهداشت: نه، اتفاقاً اين مورد داروي MS نيست. كار نداريم. خود ما نگران شديم. گفتيم چي شد تا ديروز كه دارو در بازار بود. بعد كنترل كرديم، ديديم هيچ اتفاق خاصي نيفتاده و روند همان روز قبلي است. كمبود جديدي رخ نداده اما يك دفعه جو رسانه‌اي بزرگي عليه وزارت بهداشت درست شد كه بعداً متوجه شديم ريشه آن همين آقايي است كه دنبال منافع شخصي خودش است و مي‌خواست از اين طريق به وزارت بهداشت فشار وارد كند. يا ما بعضي وقتها براي واردات يك داروي خاص كه مثلاً آن دارو كل مصرفش در كشور براي 2 تا 3 هزار نفر بود. تحت فشار قرار مي گرفتيم. فارس: مصداقش را هم بفرماييد. وزير بهداشت: مثلاً در داروهاي ضد سرطان، دارويي بود كه حتي در كشور سازنده‌اش هم اجازه مصرف عام نگرفته بود. در آن كشور تحت پوشش بيمه هم نبود ولي به وزارت بهداشت فشار مي‌آوردند كه اين دارو را بياوريد گاهي اين فشار از طريق افراد متنفذ هم بود. فارس: چه كساني؟ وزير بهداشت: جاهايي هستند كه مي‌توانند به دولت فشار بياورند. ‌آنها هم تحت تأثير قرار مي‌گرفتند و فشار مي‌آوردند زنگ مي‌زدند كه فلان كار را بكنيد يا فلان تجهيزات را حتماً وارد كشور بكنيد يا شركتي كه فلان تجهيزات را آورد جلوي ترخيصش را نگيريد. بعد ما نگاه مي‌كرديم مي‌ديديم آن شركت رفته تجهيزات دسته دوم وارد كرده و بدون اينكه صداقت داشته باشد ولااقل بگويد تجهيزاتش دسته دوم است. تجهيزات دسته دوم را به عنوان تجهيزات دسته اول وارد كرده و مي‌خواهد اجازه ترخيص و فروش گيرد. يا مواردي بود كه فردي تجهيزاتي را به صورت پيله‌وري وارد كرده، و بدون اينكه توان خدمات پس از فروش آن كالا را داشته باشد. اجازه توزيع و فروش مي خواهد. متأسفانه در برخي از اين موارد ما به ريشه‌هايي از زد و بند و باند‌هاي قدرت و ثروت ‌رسيديم. كه موقعي برخي از آنها پيش از ما مسئوليت‌هاي هم در وزارت بهداشت داشتند و طبيعتاً راه و چاه را هم به خوبي بلد بودند. حتي برخي سفارش‌ها را اصلاً در ماه‌هاي آخر مسئوليت خودشان داده بودند. بعد اينها منجر به برخي چالش‌ها براي ما شد. اما در مجموع من نسبت به رسانه‌ها و انتقادهاي آنها گله كه ندارم كه هيچ. بلكه خيلي هم از آنها تشكر مي‌كنم. چون به ما كمك كردند كه طي 4 سال گذشته، موضوع سلامت به موضوع مورد مطالبه مردم در بيايد. با اين كار ارزش سلامت خيلي پيش مردم برجسته‌تر شد. همين قدر كه مردم درباره سلامت دقت دارند و پيگيري مي‌كنند اگر در ساير اجزاء هم اين مطالبه را مي‌ديديم. احتمالاً مي‌توانستيم همدلي و نتايج بهتري در كشور داشته باشيم. فارس: آيا مي‌توانيم كلمه مافيا را براي گروه‌هايي كه همان طور كه گفتيد از اهرم‌هاي قدرت هم براي منافعشان استفاده مي‌كردند و در حوزه‌هاي مرتبط با سلامت مثل دارو و تجهيزات پزشكي فعاليت مي‌كردند، استفاده كنيم؟ وزير بهداشت: حالا من نمي‌خواهم بگويم اين لغت هست يا نيست. كلاً در سراسر جهان يكي از صنايعي كه هميشه بسيار مورد توجه كلوپ‌هاي قدرت بوده، صنعت دارو بوده است. دلايل مختلفي هم دارد. يكي از دلايلش اين است كه يك صنعت راهبردي است. ارزش افزوده آن نسبتا بالاست و از طريق ‌آن بسياري از كشورها را مي‌توان كنترل كرد. الان يكي از اهرم‌هاي فشار به خيلي از كشورهاي آفريقايي همين بحث داروست كه به آنها بدهند يا ندهند. يا با چه قيمتي بدهند. برخي از اين كشورها متأسفانه الان دچار اين بحران هستند كه تا 30 درصد داروهايي كه در داروخانه‌هاي آنها هست داروي تقلبي است. برخي از اين داروهاي تقلبي نه اينكه در آن كشور توليد شده باشد. بلكه دارويي است كه به صورت قانوني وارد آن كشور شده اصولاً بي‌كيفيت است. مثلاً يك دارو را اعلام كرده‌اند كه ماده موثره آن مثلا هزار ميلي‌گرم است اما وقتي وارد آن كشور شده دارو را بررسي كردند، ديدند ماده موثر آن 200 ميلي‌گرم و يك پنجم است. به هر حال دارو يكي از چنين عرصه‌هايي است. متأسفانه برخي از تصميماتي كه به ويژه در فاصله سالهاي 77 تا 83 در قسمت دارو در كشور ما گرفته شده بود نيز منجر به ايجاد يكسري ويژه خواري ها و انحصارهاي ناصواب شده بود يكي از آنها در بحث مراكز فوريت‌هاي دارويي بود. فوريت‌هاي دارويي تا پيش از ما در انحصار5 يا 6 شركت خاص بود كه اگر هلال احمر را كنار بگذاريم كه يك مؤسسه عام‌المنفعه است گرچه دولتي نيست. بقيه آن در انحصار چند نفر خاص بود كه ما حتي مي‌توانيم اسامي آنها را هم ذكر كنيم. اغلب آنها آدم‌هايي بودند كه پيش از اين به نوعي در دولت‌هاي قبلي مسئوليت داشتند و شركت‌هاي تك نسخه‌اي دارو ايجاد كرده بودند. فارس: به هر حال براي شركت‌هاي تك نسخه‌اي ضوابطي تصويب شده بود كه قانوني بود؟ وزير بهداشت: بله، ولي ضوابط جوري تصويب شده بود كه اندازه سوراخ‌هاي غربال آن دقيقا طوري انتخاب شده بود كه خروجي محدودي داشته باشد و اگر كس ديگري هم وارد مي‌شد اين مجموعه، او را سركوب مي‌كردند و نمي‌گذاشتند به نتيجه برسد. فارس: منظورتان اين است كه يك دست مافياي دارو در وزارت بهداشت بود؟ وزير بهداشت: حالا از اين بگذريم. به هر حال، يكي از كارهاي خوبي كه اتفاق افتاد اين بود كه ما در اين زمينه با همفكري خود داروسازها و صنعت دارو و وارد كننده‌هاي خبره اين انحصار را تا حد زيادي شكانديم.عين همين بحث هم در توزيع دارو هم بود. البته درباره توزيع دارو در سال‌هاي آخر دولت قبل متوجه اين موضوع شده‌ بودند و تلاش‌هايي براي شكست انحصار در توزيع دارو انجام شده بود. ما هم آن تلاش‌ها را ادامه داديم و الان در توزيع دارو به جاي اينكه 5 يا 6 شركت بزرگ داشته باشيم كه بتوانند انحصار ايجاد بكنند. الان در توزيع دارو شركت‌هاي متعددي داريم. البته درست است كه هنوز سهم‌شان در كل بازار دارويي كشور زياد نيست ولي به هر حال همين تنوع و وجود شركت‌هاي متعدد و چند صدايي خودش براي ما يك آرامش و فضاي رقابتي بهتري را مي‌تواند ايجاد كند. فارس: حدود 60 تا 70 شركت است. وزير بهداشت: بله در همين حدود است.